Kategori: Uncategorized

Hayatta tüm iyi ahlaklar, insanın dünyaya kattığı değerlerdir.
Ancak unutulmamalıdır ki, yaşamın bütün değerleri ahlaki değildir. İnsan bazen göz kamaştıran bir şeye değer biçer, bazense gözünün önündeki küçük bir şeyin kıymetini göremez.

Değer, birinin gönülden sevdiği, içtenlikle takdir ettiği ve uğruna bir şeylerden vazgeçmeye razı olduğu şeydir.

Kimi zaman sırf kalpte doğar, yalnızca sahibine ait olur; kimi zaman toplumsal bir faydaya dönüşür, nice kişinin hayatına dokunur.

Affetmek bunun en berrak örneklerinden biridir. Kendisine haksızlık eden birini affeden kişi, yalnızca bir yükten kurtulmaz; kalbinin derinliklerinde saklı bir inceliğin kapısını aralar. Affedilen kişi ise bu cömertliğin sıcaklığını hisseder, ona hayran olur. Gün gelir, bu kişi de başka bir haksızlığa uğradığında, affetmeye meyleder.

Videodaki her bakış, her tereddüt, bir kalbin kendini tartışıdır. Kendi taşıdığı yükü hafifletmeden önce, kendi yükünü de tartar insan. Affeden kişi bir yükten kurtulmaz sadece; aynı zamanda bir dünyayı hafifletir.

İşte böyle, erdem bir kişiden diğerine geçer; nezaket, toplumun iliklerine kadar işlenir. Nitekim Rabbimiz, “Kötülüğü en güzel olan ile sav. O zaman seninle arasında düşmanlık olan sanki candan bir dost olur.” (Fussilet, 34) buyurur.

Su ve Zamanın Terazisi

Tarihlerden bir gün… Bir bölgenin Halifesi’ne bir bardak su ikram edilir. Yanında oturanlardan biri ona sorar:

“Ey Müslümanların önderi! Çok susamış olsaydın, ve uzun uğraşlara rağmen suya ulaşamayınca bu bardak sana bir defalığına sunulsaydı… Ne kadar vermeye razı olurdun?”

Halife tebessüm ederek: “Malımın yarısını verirdim.” der.

Su böyledir: Kıtlıkta paha biçilmez, bollukta sıradan bir ikram…

Değer, bulunduğu zaman ve mekânın ikliminde büyür ya da küçülür. Suyun çorak bir arazide bir kap olarak paylaşılması ile herkesin suya erişebildiği cami avlusunda paylaşılması aynı değildir.

Bunun gibi, affın büyüklüğü de şartlara göre değişebilir:

• Bir çocuğunu öldüreni affetmek — çok büyük bedel, derin erdem.
• Kalabalık içinde ayağına basan birini affetmek — küçük bedel, gündelik nezaket.

Aylık beş bin tl gelirinden annesine bin tl veren kişi ile, otuz bin tl gelirinden aynı miktarı veren kişi samimiyette benzese de, fedakârlıkta farklıdır.

İnsan, değer biçerken bazen kendi iradesi dışında bile teraziyi eğebilir.

Değer dediğimiz şeyin ölçüleri vardır; standartları ve sınırlamaları…
Bazı ölçüler eylemlerde, bazıları zevklerde, bazıları ilişkilerde ortaya çıkar.

• Kimi için kumar çirkin bir illetti,
• Kimi için masum bir eğlence,
• Kimi için yüksek tavanlı bir cami huzuru,
• Kimi için alçak tavanlı bir oda samimiyeti…

Algının Mimarisinde Değer

Değerler, yalnızca davranışlarda değil, çevremizi algılama biçimimizde de kendini gösterir. Çünkü insan, dış dünyayı da kendi iç terazisiyle tartar. Bu yüzden algı, hem değer biçmenin hem de onu dönüştürmenin görünmez eli gibidir. Mekân da bu algının en somut hâlidir; içinde yaşayanın ruhuna göre anlam kazanır.

Evimizdeki üç metrelik yükseklik ile kubbesi elli metreyi aşan bir camide bulunmak aynı ruh halini vermez. Ölçek, mimaride yalnızca boyut değil; insanın bakışını, ufkunu genişleten bir unsur…

Düşünürsek, Mimar Sinan’ın Erciyes Dağı’ndan getirdiği taşları İstanbul’a dikmesi sadece mühendislik değil, aynı zamanda ruhun mimarisidir. Taşlar onun elinden kelimeler gibi dizilir; her biri bir cümle, her biri bir dua taşır.

İnsanoğlu önce kendine birkaç kişinin sığınacağı bir mekân yaptı. Sonra aile apartmanları derken göğü delen gökdelenlerden konutlara doğru devam etti… Yükseldikçe ölçek değişti, ama huzur her zaman aynı ölçüde çoğalmadı.

Bakış açısı dediğimiz kavram, mekânla doğrudan ilişkilidir. Kendi boyunuza yakın binaların olduğu bir sokakta yürümekle çatısını göremediğiniz binaların arasında yürümek, zihnin kapılarını farklı açar. Mekânın ölçeği bizi bazen dar bir odanın dinginliğine davet eder, bazen gökyüzüne baktırır.

Tüm bunlardan sonra, belki asıl soruyu kendimize sormalıyız:
Biz değerleri mi ölçeğe sığdırıyoruz, yoksa ölçekler mi bize değer biçiyor?
Bir iyiliğin kıymetini belirlerken, onun bedeline mi, samimiyetine mi bakıyoruz?
Ve biliyor muyuz ki, gerçek değer ancak Allah katında tam olarak bilinir…

Bir baba ve oğlu ormanda yürürler. Baba, elinde telefonuyla her şeyin kontrol altında olduğuna inanır. Ne de olsa harita orada, konum orada, dünya avuçlarının içinde. Ama beklenmedik bir şey olur. Telefonun şarjı biter. Harita, konum, dünya elinden kayıp gidiyor nedense.

Küçük oğlan gözlerini babasına çevirir ve sorar: ”Baba, şimdi ne yapacağız?” Baba bir an durur, düşünür, sonra sakin bir sesle cevap verir: “Dümdüz gideceğiz, oğlum. Yolu bulana değin birlikte yürüyeceğiz”. 

Ormanda kaybolmak, hayatın içinde kaybolmaya benzer. Çoğu zaman çocuklarımızın ellerine bir telefon, bir tablet veririz ve onların dünyayı tanıyacaklarını, öğreneceklerini düşünürüz. Ama farkına varmadan, o küçük ellerin bize uzanmayı unuttuğunu, o küçük gözlerin bizimle bakmayı bırakıp ekrana kilitlendiğini fark ederiz. Ve en kötüsü, biz de onların dünyasına bakmayı unuturuz. Yolumuzu kaybederiz. 

Altı yaşındaki oğlunuz, on altı yaşında bir fırtına gibi gelebilir. Ama o gün geldiğinde, sizinle konuşmaya, birlikte yürümeye alışık değilse ne yapacaksınız? Onun gözleri sizinle yolları aramıyorsa, nerede buluşacaksınız? 

Yol, bir yön meselesidir. Ama yolculuk, bir birliktelik meselesidir. Çocuklarımızla yol arkadaşlığı yapabilmek için önce merak etmeliyiz. Onları tanımak, anlamak, yolarını birlikte yürümek için çaba göstermeliyiz. Merak etmek, birlikte keşfetmek, göz göze gelmek, elleri buluşturmak… 

Bazen durup şu soruyu sormalıyız kendimize:

1. Evladımı gerçekten nasıl görüyorum? (Yargılamadan)
2. Onun yolunu ekranlardan izleyebiliyor muyum?

Yol önemli, varacağınız yer de. Ama asıl mesele, kiminle birlikte yürüdüğümüzdür. 

 Çocuklarımızı kaybetmeden, önce kendi yolumuzu bulmak zorundayız. Belki de her şey bir adımla başlar. Telefona değil, çocuğumuza bakmak ve onu merak etmek. Onun dünyasına merakla yaklaşmak. Çünkü kaybolduğumuzda, asıl yol gösteren, bizimle birlikte yürüyen o küçük ellerdir. 

Dinlemekle hâsıl olur öğrenmek
Bilmek isteyene dinlemek gerek.
Tâhir ül Mevlevî

Anlayabilmek ve görebilmek için önce dinlemeli ve okumalı insan. Dinlemek ve okuyabilmek içinse niyet ve nazar etmeli. Yani aslında her iş, bir duadan doğuyor. Doğum, ölüm, ayrılık ve tanışma… Bunların hepsi birer duadır. Tanışırken de ayrılırken de dua etmeli insan.

Aile fertleri birbirine dua etmeli önce. 1 1 1 rakamlarını 111 gibi büyük bir sayıda buluşturacak yegâne değer de budur. Eğer umdelerimiz ve ukdelerimiz bir ise, orada eller ve gönüller musafahalaşmaya başlar. Bizlerin taşıdığı ve küçük diye övündüğümüz kulaklarımızı gelin birlikte büyütmeye çalışalım 🙃

Odasından uzun saatler boyunca çıkmamış ve sadece geceleri dışarıya çıkan bir varlık düşünün. Bir gün göz göze gelseniz ona ne söylemek veya ne sormak isterdiniz? Aşağıda ona benzeyen bir örneği var 🙂

Garip bir soru biliyorum. “Bir uzaylı gördüm!!” diyebilirsiniz. Aslında bu durum, evlatlarımızla iletişim kurmaya benziyor. Ondan korkup endişe edebiliriz belki, ama daha da ötesi şu: Bizler, en yakınımız olan çocuklarımızla muhatap olurken onlarla yüzleşmekten çoğu zaman daha çok korkuyoruz. Karşımızda gerçekten bir uzaylı olsa belki bu kadar ürkmeyeceğiz ama evlatlarımızla konuşurken, “Acaba onu kırar mıyım, sıkılır mı?” diye kaygılanarak onlardan daha da uzaklaşabiliyoruz.

Bu yüzden anne ve babalar, ne olursa olsun tebessüm etmeyi bırakmamalı. Çünkü tebessüm, sadece dudaklarımızın kıpırdanması değil; muhatabımıza, “Ben buradayım, seninle olmaktan mutluyum” mesajını ileten en doğal dildir. Evde bir tebessüm, kapıyı aralayan bir anahtar gibidir. İnsanları huzura davet eder.

Ama tek başına tebessüm yetmiyor. Onu, muhatapla geçirilen vakitle desteklemek gerekir. Gülümserken bir yandan da çocuğumuzla aynı masada oturabilmek, o tebessümün kalbe dokunmasını sağlar. Bazen hiçbir söz söylemesek bile, masadan ayrılmadan onunla birlikte oturmak, evladımıza, “Sen değerlisin, seninle burada kalmayı seçiyorum” demektir. Bu yüzden evladımız masada oturduğu süre boyunca onu beklemek önemlidir. Bekleyelim ki, muhatap alındığını hissedebilsin.

Buradan da anlaşılacağı üzere insana hak ettiği ciddiyeti önce biz vermeliyiz. Ve bunu sorumlu olduğumuz ailemize vermemiz gerekiyor. İlgi ve alakamızı yöneltirken ise bazı hususlara dikkat etmeliyiz. Mesela iş arasında rahatsız etmemek… İşten eve geldiğinizde kapıda durup dua edin. Niyetleriniz dualarınızla buluşsun. Sonra içeriye girerken güler yüzle selam vermek sizi de zinde kılacaktır. Eğer ev halkı kendi odasına çekilmişse tebessüm ederek selam vermek iyi olabilir. Eğer bir işle meşgulse, ona müdahale etmeden selam vermek ve tebessüm etmek, “Ben buradayım” mesajı verecektir.

“Yav kardeşim, öyle iş mi olur? Biz eve geldiğimizde hazır ola geçiyorlar” diyebilirsiniz. Ama her ev aynı düzen ve tertip içinde dönmediği için genelleme yapmak uygun olmaz.

Şimdi hayal edelim: Giderken ve ayrılırken her daim dua eden bir baba… Eve girerken dua ediyor, temas kurmadan önce dua ediyor, ayrılırken de dua ediyor. Böyle bir baba umutla atıyor adımlarını ve umudunu diri tutuyor. Sürece bağlı, sonuçtan ziyade yatırımına odaklanıyor. Bu haliyle daha sabırlı oluyor, evlatlarını anlamak için kulaklarını açabiliyor. Öte yandan sadece sonuç odaklı ve kurallarla ilerleyen bir ebeveynin çok ısrarcı olması bazı sorunlara yol açabiliyor. İlişkilerin yüzeyselleşmesine, inatlaşmaların artmasına, bireyselliğin aşırı ön plana çıkmasına ve aile ilişkilerinde riskli kararların doğmasına sebep olabiliyor.

Unutmayalım: Karşıdan gelen önce elinize bakar. O ellerinizle ne yapıyorsunuz, buna bakar. Eliniz telefona da gidebilir, bir kaleme de dokunabilir. Malum, ‘kalem cömert olur; ne dilersen yazar.’ demişler. İnsanın da cömert olanı not tutmaya başlar. Not alır, senin hâlini sorar, sorular yöneltir, birlikte kalem olursunuz.

Selahaddin Şimşek’in de dediği gibi: “Kalemlerin lekelerini kalemler siler.”

Kalemin lekesi mecazi anlamda kırıcı, yanlış ya da haksız sözleri de ifade eder. Bu durumda en etkili ilaç yine yapıcı ve doğru sözdür. Bir hata yaptığımızda da aynı araçla, yani sözle ve kalemle onarırız. Kendimizi geliştirmeye devam ederiz. Aile bireyleri de yanlış yaptıklarında kendilerini geliştirmek ve onarmak için adım atmaya devam edecek, etmelidir.

Burada kastettiğim şey aslında neyi ikram ettiğimizdir. Ama neyi ikram ettiğimizden daha da önemlisi, bunu nasıl ikram ettiğimizdir. İlettiğimiz mesaj, bizim olma ve yapma hâlimizin ötesinde, özün çoğalmasına vesile olur. Birler yan yana geldikçe (1111) bir aileye dönüşürler. Bizim bakışımız, ayrıştırmak yerine birleştiren bir yöne akarsa inşallah hayırlı bir topluluk oluruz.

Bu yüzden kıymet bilmeyenlerle cem olmamak gerekir. Özellikle de gençlerin bir arada oldukları yerlerde bu gibi insanlar, bütün bir gençliğin umudunu, vaktini ve enerjisini sömürmekten başka bir işe yaramaz. Dolayısıyla kıymet bilen bir ebeveyn olmamız, önce çocuklarımıza nasıl yaklaştığımızla görülecektir vesselam.

Bugün bir olamamak, biz diyememek, birbirimizin nefesini hissedememek, omuz omuza gelememek bizi kendi başımıza olma cezasına mahkûm ediyor. Bu noktada, toplumun yani umumun kalbinin nerede attığını kendimize sormak gerekiyor. Çünkü bu soru bize değerlerimizin ve önem sıralarımızın da ipuçlarını veriyor.

Hayat bize bazı şeyleri elimize tutuştururken, biz de sürekli bir şeyler harcıyoruz. Peki bugün neyi, nasıl harcıyoruz? Zamanımızı, sevgimizi, sabrımızı, umudumuzu… Bunları nereye yönlendirdiğimizi görmek hem aile içinde hem toplumda kim olduğumuzu gösteren bir aynadır.

• Mesela sabah kahvaltı masasında telefonla meşgul olan aile fertlerini düşünün. Her biri kendi ekranında, kendi dünyasında. Zamanlarını harcıyorlar ama birbirlerine değil, sanal bir dünyaya.
• Ya da çocuğun okul başarısı hakkında konuşurken, onu dinlemek yerine hemen çözüm üretmeye odaklanan ebeveynleri düşünün. Sabrımızı harcıyoruz ama hangi yöne?

Şunu çok iyi biliriz ki insan yalnız yaşayamaz ve yine insan birliktelik içinde anlam bulur. Ve aile bireyleri bu anlamı, kalplerinin attığı yerde aidiyetini hissedecek ve sevgi ihtiyaçlarının önemini duyumsayacaklardır. Ve bu geçiş, sadece duygusal yakınlık sağlamaz; aynı zamanda dayanıklılığı da artırır. Zorluklarla karşılaşıldığında birlikte hareket eden aileler, krizleri de daha kolay aşar. Ancak vaktini, kuvvetini, değerlerini çocukları için harcayamıyorsa, oturduğu koltuk daha da ağırlaşmaya başlar. Yorgun bedenimiz ise o andan itibaren ‘neden ben?!’ demeye, çocuklarını anlayamadığı bir yere doğru götürmeye başlar.

Birlik yerine ayrışma örneği: Mehmet’in Hikâyesi

17 yaşındaki Mehmet diyelim, arkadaşlarıyla bir projede çalışmak için dışarı çıkmak istiyor. Annesi hemen tepki veriyor:

¬Ne projesi, eğlenmeye gideceksin sen!”

Anne haklı da olabilir haksızda olabilir ancak burada buna bakmıyoruz. Burada bir “birlik” sorunu var. Anne, oğlunun dünyasını anlama yerine kendi korkularından hareket ediyor. Oysaki biraz sabır gösterip gerçekten neyin peşinde olduğunu öğrenseydi, belki de ona destek olabilecekti. Ben” demek kolaydır: “Ben haklıyım, benim dediğim olsun.” Ama “biz” diyebilmek, biraz tevazu, biraz sabır ve biraz da güven ister. 

⁉️

Birbirimizi Anlamak Neden Bu Kadar Zor? Gerçekten soruyorum. Çocuklarımızı tanımayı ve onlardan öğrenmeyi istiyor muyuz?

Bugün gençleri anlamakta zorlandığımızı dile getiriyoruz; çünkü kendimizi ve kardeşlerimizin derdini anlamakta da yetersiz kalıyoruz. Oysa umre ya da hac yolculuğuna çıkanların ilk tecrübesi, “Nasıl bir oluruz?” sorusudur. Orada insanların nabzını yoklayarak birlik olmayı öğreniriz. Burada da aynı ihtiyacımız var: yeniden tanışmaya, yeniden “biz” olmayı öğrenmeye. Hac ve umre deneyimi aslında çok güzel bir örnek. Farklı ülkelerden, farklı kültürlerden insanlar aynı kıyafeti giyer, aynı ritüelleri yapar, aynı yöne doğru yönelirler. “O anlarda ‘Ben kimim?’ sorusu yerini ‘Biz kimiz?’ sorusuna bırakır.

Peki aile içinde de böyle anlarımız oluyor mu? Evde ve işte; ben hangi kimliğimi öne çıkarıyorum, hangi yanımı geri planda bırakıyorum? Bu soruyu bir kâğıda yazın. Ardından 20 dakika boyunca serbest yazım tekniğiyle, sadece akışa bırakarak bu soruya cevap verin. Şimdi okumayı bırakıp, kaleminizi alın ve bu anlarınıza odaklanın.”

Yazdıysanız eğer şu an nasıl hissediyor, gönlünüze düşen ‘ya olsaydı’ dediğiniz o şey her ne ise buna kulak verelim. Çünkü bu ses gerçekten anlamlı bir yere doğru giderken gelen bir işaretçidir. Ümit ederek devam edelim.

“Ben” yerine “BİZ” diyebilmek, küçük hatalardan ötürü büyük iyilikleri unutmamak, kıskançlıktan uzak durmak, tevazu ile kendini küçük görmek, dayanışma ruhuyla birbirimizin ihtiyaçlarını tamamlamak, kardeşlerin hatasını affetmek, barışı seçmek… Bu maddelerin her biri aslında aile yaşamında somut karşılıkları olan şeyler.

• Mesela “tevazu ile kendini küçük görmek” derken, ebeveynlerin çocuklarına “Ben senin yaşındayken böyle değildim” demek yerine, “Ben de senin yaşındayken hatalar yaptım, o dönemdeki hislerimi anlayabiliyorum” demesini kastediyoruz.
• Çocuklar arasındaki kıskançlık konusunda da aileler sıklıkla hata yapıyor. Ailedeki büyük çocuk, küçüğü doğduğu zaman yaşadığı zorluğu unutuyor ebeveynler. “Artık büyüksün, kardeşini kıskanma” diyorlar. Oysa o çocuğun hissettiklerini anlamak, onunla empati kurmak, sonra birlikte çözüm aramak çok daha sağlıklı ve kolay.

Âile, mutluluk ve ıstırabın müştereken yaşanıldığı, mukaddes bir müessesedir. (Ali Rıza Demircan)

İnsan dünyaya takıldığı gibi zihni bir noktaya takıldığında da akamaz. Takıldığı şey de kendi ayağına sarılmıyor; aksine bildiğiniz tekme atabiliyor:)

Yarım kalmış konuşmalar, eksik bırakılmış hikayeler tıpkı bir ipin düğümünde sıkışıp kalan su gibi, zihin de bu düğümlerde takılır kalır. Bu takılmalar sadece bireysel değil, toplumsal bir gerçekliğe de dönüşmüş durumda. Mahallemiz, görülmemiş, takdir edilmemiş, onaylanmamış insanlarla çevrili. Bu yer, zihnimizin ve gönlümüzün en çok sıkıştığı yerlerden biridir çünkü Allah (c.c) insanı sevgiden ve ilgiden yaratmıştır.

Kendi hikayemizi okurken, geçmişe bakışımızı değiştirdiğimizde, aynı olaylar başka bir ışık altında yeni anlamlar kazanabilir. Eski bir fotoğrafı farklı bir açıdan görmek gibi… Ve geçmişe bakıp oradan anlamlı çıkarımlar yapabildiğimizde veya daha yapıcı olabilecek olumlu okumalarla o var olan diziyi, o yaşanan olaylar silsilesini değiştirmiş oluyoruz. Ancak bu yeniden okuma sürecinde kritik bir nokta gözden kaçıyor.

Burada fark edemediğimiz önemli bir detay var: Bizler bunu şu an bulunduğumuz yerden yapıyoruz, yani şimdiki bilinç seviyemizle geçmişi yorumluyoruz. Küçükken anlamını bilmediğimiz şeyleri, ileri bir yaşa gelince anlasak dahi, o zaman için yaptıklarımızın, o yaşadıklarımızın gerçek etkisinin farkında olmayabiliyoruz. Çünkü o çocuk halimizin algı dünyası bambaşkaydı, onun hissettikleri, anladıkları, korku ve sevinçleri çok farklı boyutlardaydı.

Bu farkı göz önünde bulundurarak daha adil bir yaklaşım geliştirebiliriz. Dolayısıyla geçmişi yorumlarken sadece bu anki yetişkin bilincimizdeki bilgileri değil, aynı zamanda oradaki çocuk halimizi de devreye sokup, oradaki ufaklığın da yorumunu öğrenmek, onun sesini de dinlemek daha yapıcı bir nokta olacaktır. Örneğin çocukken birçok kişi “sen de kız gibisin, daha sert oyna, omuz omuza mücadele etmekten korkma” dediğinde, biz şimdi koltuğumuzda otururken “ben böyle birisiyim, çünkü taa o zamanlar bana bunu söylüyorlardı zaten” dememiz büyük bir yanılgı oluyor. Aslında o zaman bunu söylemelerinin o çocukluk aklımızla böyle bir yoruma götürmezken, şimdi bir ‘yetişkin gözlüğü’ takarak o yaşlarımıza bakıyor, kendimizi o denkleme dahil etmeden yorumlama cüretinde bulunuyoruz. Bu ise hikayenin yanlış çıktılara götüren bir zincir etkisi oluşturuyor, sanki geçmişten gelen bir kaderin esiri gibi hissediyoruz kendimizi.

Peki bu kısır döngüden nasıl çıkabiliriz? İslami perspektiften bakıldığında bu sorunun cevabı oldukça açık. Nasıl ki tövbe edince insan sıfırlanıyor, geçmişinin ağırlığından kurtulup yeniden doğuyor, aynı şekilde istiğfar eden, yaptığı işten pişman olan kişinin durumu da böyledir. Bu kişi artık tanıklığa çağırdığı o eski kişiliğinin geçmişini başka bir yerden, başka bir perspektiften şahit olmayı seçiyor. Tanık olan kameraları başka bir yöne çeviriyor. Bu çok güzel bir metafor, çünkü gerçekten de bakış açımızı değiştirdiğimizde, aynı olaylar bile farklı anlamlar kazanıyor. Haliyle hikâye başka pencerelere açılıveriyor, yeni ufuklar, yeni anlam katmanları ortaya çıkıyor.

Bu yeniden doğuş ve perspektif değişimi bizi daha büyük bir gerçeklikle yüzleştirir. “Rüya gibi bir gündü” deriz ya, işte orası bizim algılamaya, daha doğrusu farkındalığımızı artırmaya çalıştığımız bir alemdir. Bu alem sadece uyku halindeki rüyalar değil, günlük hayatımızda yaşadığımız o tuhaf, gerçekdışı, ama bir o kadar da anlamlı anların olduğu boyuttur. Evet, alem de koca bir rüyadır aslında. Bu perspektiften bakıldığında, fiziksel gerçeklik de bir tür kollektif rüya gibi görünüyor. Dolayısıyla her birimiz kendi rüyasını yorumlayan bir tabirci oluyor, kendi yaşam deneyimlerimizin sembolik anlamlarını çözmeye çalışıyoruz. Hikayesini anlayan, bu farkındalığını bu dünyaya yaklaştırabildiğinde, ötelere doğru yola çıkmış oluyor. Yani sınırlı, dar perspektiflerden çıkıp daha geniş anlayışlara doğru hareket ediyor. Dahası, ötelerdeki diyaloglarını tahayyül ederek, henüz yaşanmamış ama mümkün olan konuşmaları, karşılaşmaları hayal ederek adımlarını atmaya başlıyor.

Bu ruhani yolculuk, aslında pratik bir eğitim sürecini andırır. İnsan nasıl ki egzersiz yaparak bir forma giriyor, kaslarını güçlendiriyor, dayanıklılığını artırıyor, aynı şekilde hayatın içerisinde cemal ve celal perdeleri, kapıları, pencereleri ve duvarları karşısına alarak, bunları geçmeye, aşmaya çalışarak belirli bir formu, belirli bir olgunluk seviyesini yakalamaya çalışır. Bu sayede işin aslına dair fikirler yürüterek, yani olayların gerçek mahiyetini anlamaya çalışarak, kişi kendi hikayesini daha da kapsayıcı şekilde okumasına yardımcı oluyor. Hz. Yusuf için işin tevili, yani hikayenin aslına dair gerçek hakikatini bilen birisi için bunu yapmak varken, bizler kul olarak olayları tevil edemesek de doğru tabir etmek ve doğru anlamlandırmakla yükümlüyüz.

Bizlerin hayatın tabirine girme hali, bizi iki dünyanın ustası yapmaya götüren bir yıldızdır – hem bu dünyada yaşamayı öğreniyor, hem öbür dünyaya hazırlanıyoruz. Bu yıldızı takip ederken yolumuzu bulan ve yolumuzu aydınlatan bir nur kaynağı oluyor.

Gençlik, sevgi ve aidiyetin en yoğun arandığı dönemdir; bazen bir bakışta, bazen bir dostlukta, bazen de kendine açılan içsel bir pencerede bu arayışın izleri görünür. Ancak bu arayış çoğu zaman eksiklik hissiyle, tamamlanmamış bir yapbozun boş parçalarıyla birlikte gelir. Psikolojik açıdan bakıldığında, sevgi ihtiyacının tek bir kişiye ya da kaynağa bağımlı kılınması kırılganlık yaratır. Ruhani açıdan ise bu eksiklik, kalbin kendi köklerini bulma çağrısıdır. İbn Ataullah’ın işaret ettiği gibi, insan mevcudattaki tecelliyi görmeye davet edilmiştir; fakat mevcudatın kendisine takılıp kalmasına izin verilmemiştir. Dolayısıyla kalp, her daim “daha derin bir sevgiye” ve “daha hakiki bir bağa” yönelir.

Genç bu çağrıyı duyduğunda bazen yalnızlıkla yüzleşir, bazen yanlış yollara sapar, bazen de anlam arayışı içinde bocalar. Fakat her seferinde özünde sevginin gerçek kaynağına yaklaşma çabası vardır. Bu noktada ebeveynlerin sadece yol göstermek değil, aynı zamanda güvenilir bir zemin sunmak; yargılamadan, küçümsemeden, kayıtsız kalmadan gencin kalbine dokunabilmek ebeveynlerin en büyük sorumluluğudur. Çünkü bir ebeveynin sözü, çoğu zaman dış dünyanın gürültüsünden daha kalıcıdır.

Ancak unutulmamalıdır ki sorunlar da genellikle içsel sorunlardan kaynaklanmaktadır. Ailesel problemler de çekirdekten dış katmana doğru kendini göstermektedir.

Allah (c.c) şöyle buyuruyor, اَوَلَمَّٓا اَصَابَتْكُمْ مُص۪يبَةٌ قَدْ اَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَاۙ قُلْتُمْ اَنّٰى هٰذَاۜ قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اَنْفُسِكُمْۜ اِنَّ اللّٰهَ عَلٰى كُلِّ شَيْءٍ قَد۪يرٌ (١٦٥)

(Bedir gazvesinde kâfirlerin başına musibetin) iki katını getirdiğimiz halde (Uhud gazvesinde) size bir (kat) musibet gelince mi: “(Peygamber bizimle beraber ve biz de müslüman olduğumuz halde) bu nereden geldi?” dediniz. De ki: “O (bela), kendi tarafınızdan (ve Peygamber’e itaat etmeyişinizden)dir.” Şüphe yok ki Allah her şeye kâdirdir.

(Ali İmran:165)

*(Bedir gazvesinde müşrikler yetmiş ölü ve yetmiş esir vermişler, Uhud gazvesinde ise müslümanlardan yetmiş şehit verilmiştir.)

Bu hususta sorunlar ve engeller doğal yollu gelişebilir, veya insanların kendi haklarını tecavüz ederek, veya bireysel hata ve dikkatsizliklerden kaynaklanabilmektedir. Bir ailenin sorunları karşısında ayakta durup çözüm üretebilmesi için bu meseleyi iyi anlaması gerekiyor.

Aidiyet duygusunun zedelenmesi, gencin ruhunda en büyük yaralardan birini açar. Bir genç, kendisini sahipsiz hissettiğinde köksüzleşir; var olma ve ait olma arzusu zayıflar. Halbuki görülmek, değer verilmek ister. Hz. Muhammed (sav) de toplumun her kesimine bu incelikle yaklaşmıştır. Yaşlıya hürmeti imanın bir gereği saymış, “Müslüman ihtiyara hürmet eden kimseye Allah da kıyamet günü ikram eder” buyurmuştur (Tirmizî, Birr, 75). Çocuk ve gençlere ise günahsızlık ve saflıkları sebebiyle şefkat göstermiş; bulûğa erinceye kadar kalemin (günah sorumluluğunun) kaldırıldığını haber vermiştir (Ebû Dâvud, Hudûd, 17). Böylece hem tecrübeye dayalı büyükleri hem de masumiyetle yaşayan küçükleri gözetmeyi ümmete öğütlemiştir.

İnsan, haddini ve hududunu bildiğinde hem kendi değerini hem de başkasının değerini idrak eder. Aksi halde, hiçliğini unutan kimse ne kendini ne de başkasını görür; görmemekle cezalandırılır. Ebeveyn için asıl imtihan, nefislerini yarıştırmak değil, onları ıslah etmektir. Çünkü başkasını düzeltmeye yönelmeden evvel insanın kendisini görmesi, kendisini muhatap alması gerekir. Zira kendini gören, başkasını da görmek üzere ilk adımı atmış olur. Nefis yarışında “daha çok parası olana” bakmak, insanı kıyasa ve hırsa sürükler; fakat aşağıda olana bakmak kişiye tevazu kazandırır. Bu yolculuk ise “bilmiyorum” diyebilmekle başlar. Bilmediğini bilmek, öğrenmeye ve anlamaya açılan ilk kapıdır.

Unutulmamalıdır ki, bir gencin elinden tutan, aslında bütün bir insanlığa dokunmuş olur. Allah için vermek, Allah için almak, genci O’nun sevgisine ısındırmak bütün bir dünyayı kazandıracak hayra dönüştürür. Bir kişi, sonra bir başkası derken ışığın odağı artar; biz bizdekini değiştirirsek nasibimizde olan da değişir. Aşağıdaki video da aslında bununla ilgili bir meseleye vurgu yapmaktadır.

Hz. Ali’ye (ra) atfedilen bir sözde şöyle denilir: “Ben yaşlı bir kimsenin görüşünü, genç bir adamın azminden, kesinliğinden daha çok severim.”

Bu söz hikmetle desteklenmemiş bir azmin kırılgan olduğunu hatırlatır. Gençlik enerji ve arayışla doludur; fakat yönü, yaşlıların görüş ve rehberliğiyle derinlik kazanır. Bir genç gördüklerini kesin görse de bir yaşlı gibi tarif edemeyebilir; çünkü aralarında deneyim farkı vardır ve tecrübe, algının derinleşmesini sağlar.

Peki biz ne yapacağız? Biz ne yaptığımızı söylemeyelim mi?!

Yapmak mı?! Biz mi yaptık?! İnsan her daim kendine bakıp temizlenmeyi istemeli; “Beni terbiye et” şeklinde niyaz etmelidir. Bir genci gördüğümüzde onun günahsız olduğunu, bir yaşlı ile karşılaştığımızda ise onun ibadetini ve tecrübelerini hayal ederiz. “Ben bilmem” demeye bu niyetle çıkmak, insanın kardeşliğini ve hem dünya hem ahiret kardeşliği için adım atmasını mümkün kılar.

Peki nedir bu yaptığımız tehlikeli hareket?

Gençlere sadece cevaplar vermek. Onları meraklı, yaramaz, hatalı görerek “çocuk işte, ne bilecek” demek. Bu noktada asıl ayıp, ondan daha çok bildiğimizi iddia etmektir. Halbuki genç, “neden” lerini bize sunar. O sundukça bizi de zorlar ancak bunu nereden gelip nereye gittiğimizi merak ettiği için yapıyordur. Ergenlik dedikleri o aşamada “neden?” sorusundan “nasıl?” sorusuna geçtiği için o sancıları yaşar, bunalım ve arayış içerisine girer. Asıl yolculuk, işte bu “nasıl” sorusuyla başlar. Yurdundan uzaklaşan ve tekrar oraya varmak için çaba gösterdiği yerdir bu nasıl’lar diyarı.

Ve bizler, çoğu zaman o genci hızlıca cevaplarla sustururuz. Oysa yapılması gereken, kulun aczini bilmesi, bilmediğini bilmesidir. Bu duruş, gence yaklaşabilmenin ilk adımıdır.

Sonuç olarak, gençlerin sevgi ve aidiyet arayışı yalnızca bireysel bir macera değildir. Bu arayış, toplumun, ailenin ve insanlığın ortak meselesidir. Bir genci görmek, aslında bir dünyayı görmek demektir. Onların yolculuğuna kulak verildiğinde yalnız gençler değil, biz de kendi içimizde yeni bir bütünlüğe uyanırız.